Paranın Psikolojisi (2) -Morgan Housel

Sonuçlarla birlikte beklentiler de yükseliyorsa, daha fazlası için uğraş vermenin herhangi bir mantığı yok; çünkü daha fazla çaba harcadıktan sonra da aynı duyguyu hissedeceksiniz. Daha fazlasına, daha çok paraya, daha çok güce, daha çok prestije sahip olmanın verdiği haz, eğer hırsı, tatmin duygusundan daha hızlı artırırsa tehlikeli olmaya başlar. Bu durumda ileri doğru atılan bir adım, hedefi iki adım ileri iter. Kendinizi geride kalmış hissedersiniz ve farkı kapatıp hedefe ulaşmanın tek yolu, giderek daha fazla risk almak olur.

Modern kapitalizm iki şeyde uzamandır: Servet üretmek ve kıskançlık yaratmak. Belki de bu ikisi el ele ilerliyor; emsallerinizin önüne geçme isteği, sıkı çalışmanın yakıtı olabilir. Fakat ''yeter'' duygusu olmazsa, hayatın hiçbir eğlencesi kalmaz. Dedikleri gibi mutluluk, aslında sadece sonuç eksi beklentidir.

''Yettiği'' kadarına sahip olma fikri muhafazakarlık gibi görünebilir; fırsatı ve potansiyeli masada bırakıp gitmek olarak yorumlanabilir. Ben bunun doğru olduğunu düşünmüyorum. Bence ''Yeterli'' demek, tam tersinin -daha fazlası için doyumsuz bir açlığın -sizi pişmanlık noktasına iteceğinin farkına varmaktır.

Kazanç potansiyeli ne olursa olsun riske asla değmeyecek birçok şey vardır.

İtibar paha biçilmezdir. Özgürlük ve bağımsızlık paha biçilmezdir. Aile ve dostlar paha biçilmezdir. Sevdikleriniz tarafından sevilmek paha biçilmezdir. Mutluluk paha biçilmezdir. Ve bütün bunları elinizde tutmanın en iyi yolu, zamanı geldiğinde onlara zarar verecek risklere girmekten vazgeçebilmektir. Sizin için yeterli olan noktaya geldiğinizi bilmektir.

Mesele şu ki, büyüme varsayımlarında küçük gibi görünen değişiklikler, komik ve pratikte mümkün olmayan rakamları getirebilir.

Ancak iyi yatırım, mutlaka en yüksek getiriyi elde etme meselesi değildir; çünkü en yüksek getiriler, tekrarlanamayan tek seferlik isabetli atışlar olma eğilimindedir. İyi yatırım, sebatla sürdüreceğiniz ve çok uzun bir süre boyunca tekrarlanabilecek iyi getiriler elde etme meselesidir. Bileşiklenme, işte o zaman coşar.

İyi yatırım, mutlaka iyi kararlar almaya bağlı değildir. İşleri sürekli olarak berbat etmeme meselesidir.

Parayı elde etme bir şeydir. Onu elde tutmak ise başka bir şeydir.

Kapitalizm zordur. Ancak bunun bir nedeni, para kazanmanın ve parayı elde tutmanın iki farklı beceri olmasıdır. Para kazanmak risk almayı, iyimser olmayı ve kendinizi orataya koymayı gerektirir.

Parayı elde tutmak, risk almanın tam tersini gerektirir. Alçakgönüllü olmayı ve elde ettiğiniz şeyin aynı hızla sizden geri alınabileceğininden korkmayı gerektirir. Tutumlu olmayı ve elde ettikleriniz şeyin en azından bir kısmının şansa bağlanabileceğini kabul etmeyi gerektirir; bu nedenle de geçmişteki başarının sonsuza dek tekrarlanacağına güvenilemez.